Od 8 lipca 2026 r. pracodawcy korzystający z umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B funkcjonują w nowej rzeczywistości regulacyjnej. Państwowa Inspekcja Pracy uzyskała kompetencję do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy. W praktyce oznacza to, że ocena prawidłowości modelu współpracy może nastąpić już na etapie kontroli PIP, a nie dopiero w wyniku długotrwałego postępowania sądowego.
Zmiana nie oznacza automatycznego zakwestionowania wszystkich umów zlecenia, umów o dzieło czy kontraktów B2B. Prawidłowo ukształtowane relacje cywilnoprawne nadal będą dopuszczalne. Kluczowe znaczenie będzie miało jednak to, czy sposób wykonywania pracy w praktyce nie odpowiada cechom stosunku pracy, takim jak podporządkowanie, osobiste świadczenie pracy, wykonywanie zadań w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego oraz stałe wynagrodzenie.
Nowe uprawnienia PIP
Najważniejszą zmianą jest możliwość wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Dotychczas PIP mogła przede wszystkim występować do sądu pracy z powództwem o ustalenie stosunku pracy albo przystępować do już toczącego się postępowania. Od 8 lipca 2026 r. inspekcja dysponuje narzędziem pozwalającym na szybszą reakcję administracyjną.
Procedura ma jednak charakter etapowy. W pierwszej kolejności inspektor będzie mógł wydać polecenie usunięcia naruszeń. Firma będzie mogła wówczas zawrzeć z daną osobą umowę o pracę albo zmienić model współpracy w taki sposób, aby wyeliminować elementy charakterystyczne dla stosunku pracy. Dopiero brak wykonania polecenia lub jego niewłaściwe wykonanie może prowadzić do wszczęcia postępowania zakończonego decyzją.
Co będzie badał inspektor?
Podczas kontroli decydujące znaczenie będzie miała nie sama nazwa umowy, lecz rzeczywisty sposób jej wykonywania. Inspektor może analizować m.in. zakres podporządkowania organizacyjnego, sposób wydawania poleceń, miejsce i czas wykonywania pracy, możliwość świadczenia usług na rzecz innych podmiotów, ponoszenie ryzyka gospodarczego oraz sposób rozliczania wynagrodzenia.
Szczególnie istotna będzie spójność między dokumentacją a praktyką. Nawet dobrze przygotowana umowa cywilnoprawna może nie wystarczyć, jeżeli w codziennej współpracy kontraktor funkcjonuje jak pracownik: realizuje zadania pod bieżącym nadzorem, korzysta z tych samych procedur co pracownicy, ma wyznaczone godziny pracy i nie ponosi realnego ryzyka biznesowego.
Potencjalne konsekwencje dla pracodawcy
Stwierdzenie istnienia stosunku pracy oznacza dla firmy konieczność traktowania danej osoby jak pracownika. Może to wiązać się z obowiązkami z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, podatków oraz administracji kadrowej. Pracodawca powinien liczyć się m.in. z koniecznością zgłoszenia pracownika do ZUS, prowadzenia akt osobowych, zapewnienia badań lekarskich i szkoleń BHP, stosowania przepisów o czasie pracy, urlopach oraz innych uprawnieniach pracowniczych.
Dodatkowym ryzykiem są koszty finansowe. Przekształcenie współpracy w stosunek pracy może zwiększyć obciążenia po stronie firmy, w szczególności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, obowiązkowych funduszy, PPK oraz obsługi kadrowo-płacowej. W określonych przypadkach znaczenie mogą mieć również skutki podatkowe i obowiązki związane z pracą wykonywaną za granicą.
Kontrola PIP
Przedsiębiorcy powinni potraktować nowe przepisy jako impuls do przeglądu obecnych modeli współpracy. Pierwszym krokiem powinno być zidentyfikowanie wszystkich osób świadczących usługi na podstawie umów cywilnoprawnych i B2B oraz ocena, czy sposób wykonywania przez nie zadań nie odpowiada cechom stosunku pracy.
Warto przeanalizować nie tylko treść umów, ale również praktykę organizacyjną: zasady komunikacji, sposób przekazywania zadań, dostęp do narzędzi, udział w procesach wewnętrznych, rozliczanie czasu oraz zakres samodzielności kontraktorów. Jeżeli firma chce utrzymać model cywilnoprawny, powinna zadbać o to, aby był on uzasadniony biznesowo i konsekwentnie realizowany w praktyce.
Dobrym rozwiązaniem może być przygotowanie polityki współpracy z kontraktorami, uporządkowanie procesu onboardingu i offboardingu, rozdzielenie zasad obowiązujących pracowników i współpracowników oraz zebranie dokumentów potwierdzających samodzielny, usługowy charakter relacji. Po uporządkowaniu modelu współpracy warto również rozważyć wystąpienie o indywidualną interpretację do Głównego Inspektora Pracy.
Podsumowanie
Nowe uprawnienia PIP nie eliminują możliwości korzystania z umów cywilnoprawnych ani kontraktów B2B. Zwiększają jednak znaczenie zgodności między treścią umowy, uzasadnieniem biznesowym i faktycznym sposobem wykonywania pracy. Firmy, które przeprowadzą audyt współpracy z kontraktorami, uporządkują dokumentację i dostosują praktykę organizacyjną, będą lepiej przygotowane na ewentualną kontrolę i ograniczą ryzyko niekorzystnych decyzji.
Nasze wsparcie
Sprawdź nasze usługi podatkowe, oraz płacowo-kadrowe jakie świadczymy dla naszych klientów. Jesteśmy po to, żeby ułatwiać prowadzenie Twojej działalności.
Making business easier.
